Kara pieniężna za utrudnianie kontaktów rodzica z dzieckiem
Wątpliwości budziła jednak sytuacja, gdy brak tych kontaktów wynikał z niechęci samego dziecka do kontaktu z rodzicem, którą dziecko wyraźnie okazywało. Czy w takiej sytuacji na rodzica sprawującego pieczę może być nałożona kara pieniężna?
Problem ten przedstawiono do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, na kanwie sytuacji, w której jedna z córek stron została przez matkę i jej rodziców wciągnięta w konflikt z ojcem i wyraża niechęć do ojca, boi się go, choć nie uczynił jej żadnej krzywdy. Kontakty córek z ojcem kończą się zazwyczaj wyjściem dzieci z pokoju spotkań. Matka angażuje córki w konflikt i nie realizuje postanowień sądu, tj. nie przygotowuje dzieci do kontaktów z ojcem.
W toku postępowania sądowego o nałożenie kary pieniężnej na matkę za niewykonywanie orzeczeń sądu dotyczących kontaktów ojca z córkami, matka dziewczynek wskazała, że istotnym w tej sprawie jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 22 czerwca 2022 r. w sprawie SK 3/20. Stanowi on, że art. 598(16) §1 w związku z art. 598(15) §1 k.p.c. w zakresie, w jakim obejmują sytuacje, w których niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków związane jest z zachowaniem dziecka, niewywołanym przez osobę, pod której pieczą dziecko to się znajduje, są niezgodne z art. 48 ust. 1 zdanie drugie oraz art. 72 ust. 3 Konstytucji. Niekonstytucyjny przepis mówi, że jeżeli osoba, której sąd opiekuńczy zagroził nakazaniem zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej, nie wypełnia nadal swego obowiązku, sąd opiekuńczy nakazuje jej zapłatę należnej sumy pieniężnej, ustalając jej wysokość stosownie do liczby naruszeń.
W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek ojca o nakazanie matce zapłaty. Ale wnioskodawca odwołał się, twierdząc, że skutkiem wydania wyroku przez Trybunał nie jest utrata mocy obowiązującej przepisu, lecz wyeliminowanie zakresu tych przepisów. Tym samym sądy opiekuńcze – przy rozpoznawaniu wniosków o zapłatę sumy pieniężnej są nadal zobowiązane uwzględnić, czy do niewykonania obowiązków rodzicielskich doszło.
W tej sytuacji sąd okręgowy uznał, że istnieje w sprawie poważne zagadnienie prawne, które przedstawił Sądowi Najwyższemu. W zadawanym pytaniu odwołał się do pojęć praw dziecka i dobra dziecka, które winny być chronione. Zdaniem Trybunału zaskarżone przepisy w zakresie, w jakim obejmują sytuacje, w których niewłaściwe wykonywanie lub niewykonywanie obowiązków związane jest z zachowaniem dziecka, niewywołanym przez osobę, pod której pieczą dziecko to się znajduje, godzą w konstytucyjny standard ochrony dobra dziecka. Wydaje się bowiem oczywiste, że swoisty automatyzm groźby sankcji pieniężnych oraz nałożenia tych sankcji na rodzica (opiekuna) za naruszenia wskazane odpowiednio w art. 598(15) i art. 598(16) §1 k.p.c., bez względu na okoliczności faktyczne, które legły u podstaw tych naruszeń, przeczy funkcji, jaką w założeniu miały spełniać zaskarżone przepisy.
Bez wątpienia bowiem na ocenę sytuacji, musi wpływać świadomość, że na zachowanie dzieci wpływa postawa obojga rodziców. Zwłaszcza, gdy wspólnie zamieszkują z obojgiem rodziców, kiedy dochodzi do rozpadu związku i konfliktów, których dzieci są naocznymi świadkami.
Pytanie postawione przez Sad II instancji brzmiało następująco: "Czy wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 22 czerwca 2022 r. wydanego w sprawie SK 3/20 (Dz. U.2022.1371/ możliwe jest nakazanie zapłaty na podstawie art. 59816 § 1 kpc w sytuacji, gdy niewłaściwe wykonywanie przez rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem obowiązków wynikających z orzeczenia regulującego kontakty z dzieckiem drugiego rodzica związane jest z zachowaniem dziecka, które jest wynikiem postępowania zarówno rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem jak i rodzica uprawnionego do kontaktów z dzieckiem?".
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 3 października 2025 r. (sygn. akt III CZP 20/25) uznał, że „Okoliczność, że rodzic sprawujący pieczę nad dzieckiem nie wypełnia obowiązku w przedmiocie kontaktów ze względu na postawę dziecka, nie wyłącza możliwości nakazania zapłaty sumy pieniężnej na rzecz rodzica uprawnionego do kontaktów [art. 598(16) §1 k.p.c.] także wtedy, gdy postawa dziecka wynika z zachowań obojga rodziców”.
Oznacza to, że dla rodzica sprawującego pieczę nad dzieckiem, który negatywnie nastawia dziecko przeciwko drugiemu rodzicowi, obroną przed nałożeniem kary pieniężnej, nie może być odwoływanie się do niechęci dziecka do kontaktów z drugim rodzicem. Przyczyniając się do niechęci dziecka do kontaktów nie można zasłaniać się również tym, że na postawę dziecka wpływ miało także zachowanie drugiego rodzica.
Sąd Najwyższy dał więc wyraz temu, że niezależnie od okoliczności nastawianie dziecka przeciwko kontaktom z drugim rodzicem, może spotkać się z sankcją finansową.
Komentarze
Prześlij komentarz